مادر جهان ؟ روشن‌ترين روزنه‌اى كه از كلمهء « ماء » به چشم مىخورد اين است كه : جهان آفرينش در آغاز چهره‌اى يكنواخت و همانند داشته ، و پس از حادثه يا حوادثى بصورتهاى گوناگون گذشته و كنونى درآمده است ، چنان كه آب نيز ماده‌ايست روان و داراى اجزاء يكنواخت ، اين نخستين روزنه‌ايست كه فعلا ميتواند نقطهء اتكاء كاوشهائى در اين پيرامون باشد . امّا « ماء » چيست ، و آن حادثه چه بوده است ؟ . چنان كه از پيش نيز اشاره شد ، ما كه در آغاز خلقت نبوده‌ايم تا بنگريم و بدانيم مادر جهان چه عنصرى بوده ، و چگونه نوزادهاى خود را پديد آورده است ! ! ما أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . بنابراين شايسته است گزارشات و حالات مادهء اصلى آفرينش را از آيات مقدسات قرآن و گفتار معصومان بدست آوريم . قرآن هرگز دربارهء حقيقت اين مادّه سخنى بميان نياورده ، و تنها يكى از چهره‌هاى آن را پس از انقلاب نخستين در برخى آيات گزارش داده ، و آن را بنام دخان خوانده ، و سپس اين مادر دوّم را حامل نوزادهاى آسمانها و ستارگانش معرفى كرده است . امّا چگونه ماء تبديل به دخان شد ؟ اين خود نيازمند بكاوش عقلى و نقلى از اهلبيت قرآنست . قال تعالى : ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ [ فصلت 11 ] . سپس ( پس از آفرينش زمين در دو زمان و تكميل آن در چهار زمان ) به آسمان توجّه فرمود در حالىكه دخان بود . . .